analizë
Limiti Neo-liberal

Limiti Neo-liberal

Vernon Shukriu - 06 janar 2019 - 19:24

Mbi rëndësinë e thirrjes së sendeve me emrin e tyre ose eufemizmi si gjuha e statizmit

Ushtrimin në vijim, ia dedikoj Shenoll Tahirit, 18 vjeçarit i cili u dënua me 7 vite burg, për grabitjen e 430 eurove. Katërqindetridhjetë. K A T Ë R Q I N D E T R I DH J E T Ë.

“Çka është vjedhja e një banke në krahasim me themelimin e një banke?”

 - Bertolt Brecht

“Ideologjia (borgjeze) karakterizohet nga nocioni i subjektit, matrica e të cilit është legale dhe i cili e nënshtron individin ndaj aparateve Shtetërore ideologjike: ky është motivi i “interpelimit subjektiv”[interpellation en sujet]. Është kyçe të shënohet që ideologjia, materialiteti i së cilës sigurohet nga aparatet, është nocion statist, dhe jo nocion politik. Subjekti, në sensin e Althusserit, është funksion i Shtetit. Prandaj, nuk do të ketë subjekt politik, sepse politikat revolucionare nuk mund të jenë funksion i Shtetit.”

– Alain Badiou, Metapolitics

I

Një nga mistifikimet themelore që e shoqëron kapitalizmin bashkëkohor post-fordist shkon si në vijim: koniunktura ekzistuese politike dhe ekonomike i limiton lëvizjet dhe partitë majtiste në politika vetëm anti neo-liberale. Ky predikament, i cili sot është organizatori parësor i konsensusit, u drejtohet sidomos vendeve me kapitalizëm “të pazhvilluar” dhe të egër (ky i fundit është gjithmonë i egër dhe i zhvilluar në menyrë të pabarabartë) dhe me një pozitë më pak të privilegjuar në aranzhimin e forcave globale. Këtë botëkuptim mund ta quajmë qorrsokaku reformist, social-demokrat. Kjo praktikë ideologjike dhe disiplinare është pjesë e një kornize më të gjerë e cila karakterizohet me një adhurim të shtetit (statolatry) e me një mbizotërim të parlamentarizmit e konstitucionalizmit si rojtarë të modës kapitaliste të prodhimit, që e sigurojnë mirëmbajtjen dhe riprodhimin e saj, duke e mbajtur luftën (politike) klasore në një gjendje të vakët (që të mos rrezikojmë keqkuptime, duhet theksuar që e mban artikulimin e luftës klasore në një gjendje të vakët, diktumi themelor është që klasat nuk ekzistojnë para ose jashtë luftës klasore). Sidomos pas Majit të 68-ës, shumica e partive komuniste e bënë një zhvendosje drejt reformizmit, gjë që luajti një rol kyç në lejimin e një boshllëku për reaksionin djathtist që solli ngritjen e politikave neo-liberale, duke kastruar e asimiluar kështu secilin tentim për të menduar drejt një formacioni shoqëror jo-kapitalist.

Parlamentarizmi, ne terma althusserian, kryen një nga funksionet e mëdha interpelative të ideologjisë. I interpelon individët në subjekte duke krijuar përshtypjen e pjesëmarrjes në qeverisje, përshtypjen e vetë-qeverisjes, ku gjatë ritualit elektoral masat delegojnë problemet drejt një grupi të të përzgjedhurve. Së këndejmi, aparatet shtetërore (ideologjike dhe represive) shfaqen si “mishërim i vullnetit popullor të masave/kombit”[i]. Më e rëndësishmja, ideja e zgjidhjes së problemeve nëpërmjet delegimit prodhon iluzionin se nuk ekziston një klasë sunduese apo koalicion klasash sunduese. Në Kosovë e vërejmë më së miri mungesën e termit klasë sunduese ose borgjezi. Si zëvendësim zakonisht përdoret forma e sterilizuar: klasë politike, e cila bën gjestin e dy-fishtë të mohimit të ekzistencës së klasave në njërën anë, dhe në tjetrën të reduktimit të politikës në pisllëk, pra në figurën e specialistit.

Në zemër të kësaj praktike të politikës, shtrihet një konceptim gradualist i historisë e politikës, i stërpikur me mitin e progresit të cilin Walter Benjamin e kritikon shkëqyeshëm në Tezat mbi Filozofinë e Historisë. Akti inaugurues i një konceptimi evolucionist të historisë me politikën është pashmangshmërisht konformizmi. Ky gradualizëm politik është i lidhur ngushtë me një devijim të caktuar të praktikës teorike Marksiste, i cili quhet ekonomizëm dhe i cili operon me idenë e historisë si “dialektikë e modave të njëpasnjëshme të prodhimit.”

Por historia nuk shpaloset në mënyrë lineare. Në fakt, historia nuk shpaloset fare, sepse shpalosja do të nënkuptonte që ekziston një farrë (kernel), një kontradiktë e thjeshtë në thelb të së gjithë shoqërisë e cila pastaj kalon nëpër faza të caktuara të zhvillimit.

Në këtë sens, social-demokracia ka shërbyer shpesh si modus preservandi i plogështisë së organizimit të klasave të nënrenditura, një prej fajtorëve kryesorë prapa demobilizimit të proletariatit. Shumë shpesh, i ka braktisur ato në periudha të reaksionit djathtist. Gjermania e 1933-ës është shembulli më flagrant. Ajo që duhet shmangur pra, është afera prokrustiane e çiftit ideologjik humanizëm/ekonomizëm, tundimi për të besuar që krizat e kapitalizmit prodhojnë mjete për rrënimin e tij. E dijmë që këto kriza janë organikisht të lidhura me riprodhimin e tij. Është pikërisht një kauzalitet ekspresiv-mekanicist i cili aludon të kundërtën duke sugjeruar që moda kapitaliste e prodhimit është e mbarësuar me pashmangshmërinë e dekompozimit të saj.

Të kthehemi te parlamentarizmi tash. Në ritualin e tërthortë elektoral në Kosovë, fletvotimet e konfrontojnë votuesin me dy rrugë. Në njërën anë një grumbull partish, ose që të jem më i qartë, një grumbull bandash kriminale (pikërisht në sensin e Lacan: “Ideologjia e intelektualit djathtist, është pikërisht ajo e luajtjes së rolit të asaj që ai është në fakt, domethënë, një “kopuk”. Me fjalë tjera, ai nuk tërhiqet prej pasojave të asaj që quhet realizëm: do të thotë, kur është e nevojshme, ai e pranon që është kërrabë.”[ii]) dhe në tjetrën me të vetmen që mund ta quajmë parti politike: (Lëvizjen) Vetëvendosje. Në zgjedhjet e rradhës grupi i parë dhe kakofonia parlamentariste do të pasurohet me produktin më të ri oportunist e reaksionar: PSD-në. Kjo e fundit është tamam social-demokrate. Edhe emrin e ka të tillë. Se pse Vetëvendosja nuk është bash social-demokrate (për të mirë) do të skicohet në tezat në vijim.

II

Simptomatike e limitimit të politikës drejt një kundërshtimi të thjeshtë ndaj neo-liberalizmit, në ligjërimin politik, është mungesa e një koncepti fundamental (për ata që shqetësohen me të pozicionuarit materialist në teori, domethënë për ata që punojnë drejt rrënimit të monstruozitetit kapitalist). Ky koncept e ka emrin modë e prodhimit (natyrisht, po e përdorim jashtë kornizës së ndonjë konceptimi rigjid të metaforës topografike bazë/infrastrukturë – superstrukturë). Ky koncept zakonisht zëvendësohet me përdorimin e termit neo-liberalizëm, i cili sa kohë që nuk i referohet modës së prodhimit, mbetet një koncept i zbrazët. A thua se neo-liberalizmi është një modë tjetër e prodhimit, dhe jo vetëm një nga format e kapitalizmit post-fordist (mund të përdorim edhe termin kapitalizëm i vonë, por ky i fundit ka një sintaksë që e vendosë atë brenda një kornize të “dialektikës së modave të njëpasnjëshme të prodhimit”, ashtu që posedojmë një shkallë për ta matur dhe shënjuar formën e tashme si të vonë. Termi post-fordist, në anën tjetër, ka një imunitet kundrejt kësaj arome profetike.)

Dhe kjo është e natyrshme, meqenëse një praktikë e politikës e cila nuk synon transformimin e modës ekzistuese të prodhimit, nuk ka nevojë për shënjimin e të lartpërmendurës. Ajo vetëkënaqet me kritikë të korrupsionit, me “privatizim sipas ligjit” etj., kinse të gjitha këto janë fenomene disi të palidhura me modën dominante të prodhimit. Kritika e vetme vjen në formën e një delegimi shumë të rafinuar, ku mungojnë termet kyçe për izolimin e problemit. Diskursi parlamentar e lë çështjen e eksploatimit të paproblematizuar, duke shfaqur një padituri infantile drejt realitetit dhe materialitetit të kapitalizmit.

 

III

Rëndësia e një fjalori të duhur ka qenë gjithmonë e një pozite qendrore në praktikën teorike Marksiste. Kjo enkapsulohet më së miri në punën kolosale të Louis Althusser, i cili vazhdimisht tentoi të kundërshtojë kontrabandimin e motiveve teologjike/idealiste në Marksizëm. Në zemër të tentimeve të tij te For Marx e Reading Capital, e ashtuquajtura fazë teoreticiste e punës së tij, qëndron një prej nevojave më urgjente të praktikës teorike (Marksiste): ajo e shënjimit/ formulimit të konceptimit novator të kauzalitetit i cili është latent por në lojë, në thellësitë e Das Kapital, dhe së këndejmi e hapjes së rrugës drejt një konceptimi materialist të ideologjisë.

Më tutje, gjatë fazës së njëjtë, insistimi i tij në anti-humanizmin teorik, kundër nocioneve si “punë e tjetërsuar”, “tjetërsim ekonomik” dhe theksimi i koncepteve si “eksploatim klasor”,“punë me mëditje” e “modë e prodhimit” janë dëshmi e mëtutjeshme. Përdorimi i termit fazë këtu, nuk i referohet ndonjë periodizimi të punës së Althusserit. Me fjalë tjera, ai nuk mbart me vete një referencë ndaj pyetjes se mos ka këputje epistemologjike te vetë Althusseri: Nëse Marksi i ri ishte i kurthuar në ideologji në saje të mbajtjes së problematikës humaniste të Fojerbahut dhe problematikës teleologjike të Hegelit, ose mund të themi më mirë, në saje të injektimit të kategorive teleologjike të Hegelit në kategoritë ahistorike të Fojerbahut, atëherë vetë Althusseri në fazën teoreticiste është i kurthuar në ideologji në saje të mbajtjes së çiftit shkencë-ideologji.Kjo qasje është e ankoruar në vetë-kritikën e Althusserit në Essays in Self-Criticism ku ai vëren që “Krahasimi i së vërtetës dhe gabimit në formën e një dallimi spekulativ mes shkencës dhe ideologjisë në njëjës dhe në përgjithësi… nga kjo dramë racionaliste-spekulative lufta klasore ishte praktikisht e munguar (absent).”[iii] Por, këtë duhet ta lexojmë krahas  formulimit të shkëlqyeshëm të Badiou “ Fakti që çifti vjen në fillim, dhe jo një nga termet e tij, nënkupton - dhe kjo është kyçe – që kundërshtia shkencë/ideologji nuk është distributive. Nuk na lejon që përnjëherësh të klasifikojmë praktikat e ndryshme dhe diskurset, aq më pak ti 'valorizojmë' në mënyrë abstrakte si shkencë 'kundër' ideologjisë.”[iv] Pra, këtu kemi një shembull tjetër të tezës së primacisë së raportit mbi elementet.

Në anën tjetër mund të themi që Althusseri shkakton këputje epistemologjike në raport me interpetimet idealiste të mendimit të Marksit, gjatë vetë procesit të artikulimit të këtyre koncepteve materialiste të Marksit. Sa kohë që Althusseri punonte brenda një shkence, materializmit historik, ai e kishte të brendashkruar të luftojë kundër kërcënimeve të ideologjisë (siç përfundon Badiou: Të vetmet diskurse që njihen si ideologjike janë të tilla në retrospeksionin e një shkence[v])dhe rikthimit në problematikë para-shkenore: Në epistemologji këputjet nuk janë asnjëherë ngjarje monolitike e punktuale. Ri-shfaqja e motiveve idealiste, edhe në Das Kapital, është dëshmi e kësaj.  Në këtë sens mund të thuhet që adaptueshmëria e jashtëzakonshme e Althusserit me koniunkturën teorike (edhe politike), mund të merret si këputje epistemologjike, duke qenë që praktika teorike është një proces i pandërprerë i këputjeve epistemologjike dhe i artikulimit të tyre.

IV

Çështja e institucioneve të demokracisë parlamentare, pjesërisht për shkak të një prapambetje në zhvillimin e një teorie të shtetit, e cila gjithmonë sjellë probleme të strategjisë, paraqet një prej tensioneve kryesore që vrapon në Marksizëm. Është e rëndësishme këtu, që të theksoj se termin Marksizëm nuk po e përdor në sensin e një entiteti homogjen e monolitik, sepse historia e Marksizmit nuk është e tillë.

Prej shkëmbimeve mes Roza Luksemburgut e Leninit, te debati mes konceptimit instrumentalist dhe atij relacional të shtetit, te intervenimet e fundit të Althusserit, e deri te kritikat më të freskëta të Badiou-së, ka pasur gjithmonë një ambivalencë drejt këtij institucioni. Një institucion i cili siç na kujton Poulantzas, është një prej arritjeve të presionit të klasave të nënrenditura, por që njëkohesisht është rikuperuar në një shërbyes të patëmetë të riprodhimit të marrëdhënieve kapitaliste të prodhimit.

Vetë temporaliteti i këtij institucioni, plogështia e tij, reduktimi i vazhdueshëm i politikës në rendin e doksës, vrapon në kundërshtim me karakterin anti-burokratik të praktikës anti-kapitaliste. Në rastin më të mirë, entitetet majtiste të përfshira aty, apelojnë te miti i “pjekjes së kushteve”, për të arsyetuar ngadalësinë e parlamentarizmit e të ndryshimit radikal. Althusser na shpjegon shumë thjeshtë që “moda feudale e prodhimit nuk është “babai” i modës kapitaliste të prodhimit në sensin që kjo e fundit do të hasej si “farrë” në të parën”.[vi]

Partitë parlamentariste treten në shtetin kapitalist (të diktuar nga tregu) dhe kushtëzohen të luajnë sipas rregullave të tij, duke u limituar kështu në një luftë për një kapitalizëm më të barabartë. Kësisoji ai e bën gati të pamundur që të konfrontohen marrëdhëniet kapitaliste të prodhimit. Me fjalë tjera, parlamentarizmi (të paktën në formën dominante) dhe autoriteti i kapitalit janë pothuajse gjenetikisht të lidhur.

Të operohet nën tutelën e parlamentarizmit është shumë problematike ngaqë duhet operuar nën ideologjinë e jurisprudencës, dhe kjo e fundit, simbas Althusserit gjithmonë kryen rolin e mistifikimit të marrëdhënieve të prodhimit duke e prezentuar ndarjen e punës (division of labour) si të ngritur mbi baza teknike e jo klasore: primacia e ndarjes teknike të punës mbi atë sociale.

V

Njësia matëse e politikave emancipatore është aftësia për të shkaktuar këputje. Badiou përgjatë pjesës më të madhe të punës së tij, e posaçërisht në të shkëlqyerën Metapolitics, thekson rëndësinë e vënies-së-shtetit-në-distancë.

Një praktikë e re e politikës (një ri-shpikje e politikës) duhet gjithmonë të jetë koniunkturale, duke mënjanuar me kujdes rrugën e ndërlikuar mes ekonomizmit, voluntarizmit e historicizmit.

Së këndejmi, na del që nocionet statiste janë jo-operacionale kur vjen puna te politikat emancipuese. Pyetja që duhet të shtrojmë sot është nëse situata e Kosovës i limiton organizimet emancipatore në statizëm, ose thënë ndryshe, i kushtëzon ato me pjesëmarrje në parlamentarizëm. Që parlamentarizmi është kretenizëm, e kemi thënë shpesh por sendet nuk janë aq të thjeshta ku vjen puna te organizimi.

Mungesa e një levizjeje të organizuar të punëtorëve e punëtoreve, kushtëzimi jashtëzakonisht efikas ideologjik e disiplinar i masave, mistifikimi që politika është në esencë e qelbur, e bëjnë (gati) të domosdoshme që ta konsiderojmë (shndërrojmë) Vetëvendosjen në parlament, pikërisht ashtu që të mund ta inaugurojmë një praktikë të re të politikës që në instancë të fundit e suspendon dhe eklipson parlamentarizmin. Siç e formulon Badiou: nuk duhet ta nënshtrojmë politikën ndaj devijimit të saj statist.[vii]

Në koniunkturën ekzistuese, të limitohesh në lëvizje jashta-parlamentare, rrezikon të reduktohesh në skaje. Problemi me lëvizje jashta-parlamentare përmbledhet nga Nicos Poulantzas, i cili ka bërë një nga avancimet më të admirueshme në punën e vështirë të ndërtimit të një teorie Marksiste të shtetit, kur shpreh që “të vendosesh jashtë shtetit nuk do të thotë që në këtë mënyrë vendosesh jashtë pushtetit[…] kjo është metoda më e mirë e lënies hapur të fushës për statizëm: shkurt, shpesh duhet një tërheqje në fytyrën e armikut pikërisht në këtë terren kyç strategjik.”[viii]

Për më tepër Vetëvendosje na bën ta rikonsiderojmë, qoftë për një periudhë kalimtare, rëndësinë e parlamentarizmit sepse Vetëvendosje nuk është thjeshtë një parti social-demokrate. Në zemër të koordinatave teorike të Vetëvendosjes gjithmonë ka qëndruar një vetëdije e pakompromisë anti-koloniale (gjithmonë e divorcuar nga ligjërimi apolitik liberal), kundrejt dy forcave koloniale në Kosovë: borgjezisë serbe dhe strukturave institucionale të BE-së. Nuk është ekzagjerim të thuhet që Kosova sot është e përfshirë në një lufte nacional-çlirimtare të dyfshtë: kundër kërcënimeve të Shtetit serb dhe kundër strukturave të BE-së e gjithë asaj procedure ideologjike e statiste që njihet me emrin aleancë veri-atlantike. Në fakt, këto të dyja shumë shpesh, sidomos në ngjarjet e fundit mbi çështjen e territoreve, shkrihen në një. Paskëtaj, a nuk ekziston në Kosovë një aparat represiv shtetëror, një prezencë militare imperialiste në formën e KFOR? Në këto rrethana, të paktën e dijmë nga luftërat nacional-çlirimtare të të 60-ave në atë që njihet si Bota e Tretë, që është kyçe që kjo luftë të suplementohet ose thënë më mirë të ketë si princip anti-kapitalizmin dhe internacionalizmin.

Si e tillë, Vetëvendosja është një figurë mjaft e paprecedentë politike. Gjithmonë në të ka ekzistuar një vektor latent anti-kapitalist e anti-statist, i cili megjithëse i tkurrur së fundi, prapë mbetet në lojë. Althusseri, në Reading Capital dhe gjetiu me të drejtë e kritikon Gramscin për historicizëm. Por ai nuk kërkon trajta historiciste në tekste polemike, por tenton t’i lokalizojë ato aty ku luajnë një rol organik. Nëse në frymën e njejtë, e nënshtrojmë Vetëvendosjen ndaj një leximi simptomatik, do të gjejmë që Vetëvendosje mund të ngritet në një parti anti-kapitaliste.  Diku brenda Vetëvendosjes, dhe kjo duhet kuptuar në terma jo-esencialist, ekziston një farrë (lexo: tendencë), që mëton t’i ikë logjikës gjithëpërfshirëse të dinamikës së kapitalit dhe aksiomave statiste. Është detyra jonë e përbashkët ta nxjerrim në sipërfaqe këtë tendencë dhe ta bëjmë fitimtare ndaj asaj tjetrës, parlamentares.

VI

Kritika e kultit të personalitetit nga ajo që tashmë njihet si PSD është kritikë nga-e-djathta. A s’është mahnitëse që secili nga ata që dolën në mënyrë oportuniste nga Vetëvendosja, përfunduan në një parti të vetme? Mund të flasim këtu për kult të oportunizmit.

Alain Badiou, kolos i mendimit anti-kapitalist andaj po e thërras në ndihmë aq shpesh, në një intervistë të kohëve të fundit shprehet që “indeksi i secilës politikë emancipuese, ose koncentrati popullor i domethënies së saj, është domosdoshmërisht një emër i përveçëm”. Natyrisht që në kontekstin tonë ky emër nuk është Albin Kurti, të paktën jo deri tash, por ai është kokë e këmbë mbi të gjithë, politikani më progresiv në Ballkan.

Nga e djathta është edhe kritika e saj si nacionaliste. Nacionalizmi nuk ka rol organik në Vetëvendosje. Ose thënë më qartë, ai ka qenë dhe është modë e subjektivimit anti-kolonial. Aty ku ai bashkërenditet me instancat e politikës anti-kapitaliste dhe internacionaliste ai është anti-kolonial. Aty ku shkëputet nga kontekstualizimi me kapitalizmin global, aty rreshtë së qeni anti-kolonial e emancipues.

Tutje, ventrilokistët liberalë gjithmonë i kanë përdorur momentet kur Vetëvendosje ka përdorur dhunë për ta diskredituar atë. E bëjnë këtë, sepse e dijnë që është pikërisht kjo dhunë, nëse mund të quhet dhunë, ajo që e bën Vetëvendosjen të vetmen forcë progresive sot. Është gati-gati vërtetizëm të thuhet që dhuna që shteti dhe kapitali përdorin, duhet të përballet me dhunë nga masat. Protestat e shumta të Vetëvendosjes (mungesa e tyre së voni, në periudhën më të tmerrshme që ka njohur Kosova, është simptomatike e tretjes së Vetëvendosjes në entitet parlamentar, por për këtë në tezat në vijim) ka shërbyer për ta diskredituar, qoftë në mënyrë latente e të paartikuluar, parlamentarizmin.

Natyrisht, këtu nuk jemi duke thurrur një hagiografi të Vetëvendosjes. Ajo mund të kritikohet për mos angazhim për krijimin e një levizjeje të punëtorëve (këtu, është e rëndësishme të përshëndetet puna e Grupit Anarko-Sindikalist të Prishtinës, i cili edhe pse me numra jashtëzakonisht të vegjël, bën një punë të pakrahasueshme).

Në anën tjetër, shpërfaqja e njëfarë fjalori servil së voni ndaj fuqive imperialiste - shembulli më i ri është glorifikimi i Bushit të ndjerë së fundi, i cili siç e dijmë, si secili president tjetër amerikan është kriminel (lufte) - nuk duhet të kalojë pa u vërejtur.

Forca e parë emancipatore në Kosovë do të lindë atëherë kur, kjo është një nga domosdoshmëritë, ligjërimi i saj politik të divorcohet nga këto koordinata që akomodojnë hegjemoninë e SH.B.A.-ve e monstruozitetin e oligarkive globale kapitaliste.  Është më fertile të eksplodohen këto koordinata, sesa të kërkohet strehë te ideja e ruajtjes ose rritjes së votës elektorale. Fundja, orientimi politik i masave nuk mund të matet asnjëherë nëpërmjet detour-it elektoral, për vetë faktin që ky detour është heterogjen dhe negativ.

Prandaj, ta subordinosh gjuhën ndaj elektoralizmit është njësoj si të bësh kompromise teorike (më shumë për këto, mund të hasim në letrën e shkëlqyer, me gjasë të padërguar, të Althusserit drejt PCF-së në lidhje me anti-humanizmin teorik.)

Fundja, gjuha është aferë politike: “(një) rregull i gramatikës është shënues force/pushteti para se të jetë shënues sintaksor”.[ix]

VII

Vetëvendosja e ka të brendashkruar zhvendosjen në-të-majtë. Çfarë naiviteti është të mendohet që një koalicion me LDK-në, e cila, për ta përdorur një term elegant, është krye-paterica e PDK-së, do të prodhonte ndonjë ndryshim thelbësor? Po flasim për një parti djathtiste, e lidhur me krimin perherë. Një parti e cila historikisht ka marrë pozita për ta akomoduar rendin ekzistues. Në fakt jo, mjafton të themi që është parti e djathtë.

Nga një tendencë reformiste për ta “menagjuar kapitalizmin” në një tendencë anti-kapitaliste, vetëm kjo e arsyeton qëndrimin e Vetëvendosjes në parlament, ose thënë ndryshe, vetëm kjo e shpëton nga social-demokracia.

Një lëvizje e tillë do ta parandalonte edhe formimin e një PSD-je tjetër, farrat e të cilës gjenden vazhdimisht brenda Vetëvendosjes për shkak të kompozimit tejet heterogjen të saj. Heterogjeniteti në rrafshin e politikës gjithmonë e frenon impulsin progresiv, andaj edhe parlamentarizmi është i ngritur mbi principin e pluralizmit.

Një lëvizje jashta-parlamentare do të shërbente si indeksi që kushtëzon aktivitetin parlamentar të Vetëvendosjes, kundër një konceptimi të politikës si reprezentim. Jo që lëvizja të jetë e nënshtruar ndaj partisë e të inkorporohet në aparatin shtetëror, por që subjektivimi i masave (në sensin althusserian të Subjektivitetit pa Subjekt) ta shpëtojë Vetëvendosjen nga parlamentarizmi, duke inauguruar njëkohësisht një praktikë të re të politikës në Kosovë, me kushtin e shkatërrimit të konceptimit borgjez të politikës si reprezentim.

Nicos Poulantzas në State, Power, Socialism, thekson që “Të mbetesh i limituar në terrenin e shtetit, edhe nëse adopton një strategji këputjesh, është të rrëshqasësh drejt social-demokracisë; për shkak të peshës specifike të materialitetit të shtetit, vetëm ndryshimi i raportit të forcave brenda shtetit mund të ndodhë duke u mbështetur në përpjekje dhe lëvizje që shkojnë përtej shtetit”.[x]

Një lëvizje e tillë mund t’i çbllokojë aporitë disa-dekadëshe të organizimit anti-kapitalist, të raportit mes masave e partive. Lëvizje anti-kapitaliste veç janë duke u fermentuar në margjinat e shoqërisë kosovare. Një zhvendosje e Vetëvendosjes në të majtë do t’i intensifikonte ato.

Vetëm një raport i tillë mund të jetë formula (natyrisht është vetëm nëpërmjet praktikës dhe eksperimentimit që mund të arrijmë në formula përkatëse) që e shpëton kapitullimin e Vetëvendosjes ndaj logjikës parlamentariste.

Për më tepër, këto janë të rëndësishme edhe për të vetë-kuptuarit (self-understanding) e partisë dhe për kërkimet e tentimet e saj drejt formave të reja të organizimit e rezistencës. Në fund të ditës, dhe kjo është ndoshta më e rëndësishmja, një vetë-kuptim i tillë i partisë do ta bënte më transparent raportin mes ligjërimit/gjuhës dhe aksionit politik që ajo gjuhë thërret, duke qartësuar kështu çështje të strategjisë e organizimit, larg nocioneve idealiste si “spontanitet”.

Nëse duke ndjekur Sylvain Lazarus, e konceptojmë parlamentarizmin si pikën kulminuese të ideologjizmit historicist atëherë mund të themi që dy rrugë janë para Vetëvendosjes sot, dy rrugë të cilat janë të drynosura në një entitet dialektik, dhe të cilat janë produkt i shtatit të pazakontë të saj, të flirtimit me reformizëm dhe njëkohësisht të një entiteti politik që nga kontradiktat e brendshme që ka, ka shfaqur një refuzim të admirueshëm për të qenë i reduktueshëm në reformizëm social-demokrat. E para do të ishte çertifikata e vdekjes së saj, sa kohë që flasim për politika emancipuese. E dyta do të ishte shndërrimi i saj në parti anti-kapitaliste (e kam pasur një tundim të mendoj që një lëvizje shumë produktive do të ishte nëse Vetëvendosje do të dilte nga parlamenti në kohën e ndarjes së PSD-së, duke ekspozuar kështu sofistrinë parlamentare), dhe të punojë bashkë me, ose të iniciojë një lëvizje masive anti-kapitaliste, duke inauguruar kështu një formë të re të politikës, kundër krejt historicizmave.

Të jemi të qartë: nuk po luaj këtu me teza kautskiste të ”importimit/injektimit të vetëdijes”. Termin vetëdije mund ta përdorim vetëm në saje të njohjes së materialitetit të ideve, ose anasjelltas, të ekzistencës materiale të ideologjisë, të ekzistencës së ideologjisë vetëm në aparate. Këtë nënkupton Althusseri kur thotë që ideologjia është thelbësisht e pavetëdijshme. Në njëfarë sensi këtu Althusseri është në një dialog me, ose thënë më mirë, i paraprinë autorëve të Anti-Oedipus.

Ajo që po them është që nuk duhet operuar me logjikën e “pjekjes së kushteve”. Një e tillë s’ka paraqitur asnjëherë kërcënim ndaj marrëdhënieve kapitaliste të prodhimit. Është koha të ashpërsohet ligjërimi politik. Ky vend, i cili është përdhunuar me vite të tëra nga teodicea e liberalizmit, nga dinamikat grykëse të kapitalit, nuk mund të presë “pjekjen e kushteve”. Varfëria absolute e këtij vendi, korrupsioni i qeveritarëve e burokratëve, mungesa e integritetit territorial, kërcënimi nga borgjezia serbe, interesat gjeopolitike dhe ekonomike të fuqive të mëdha imperialiste, të gjitha këto nuk janë ndodhi kontingjente, por janë elemente strukturore të modës kapitaliste të prodhimit. Asnjë nga këto nuk do të zhduken nëpërmjet reformizmit.   

Urgjenca e së tashmes më së miri shprehet nga Badiou, kur shkruan që “Politikat tua ekzistojnë vetëm nëse ti e zëvendëson problemin e pozuar nga armiku yt, me një problem tjetër.”  Domethënë, nëse forcat reaksionare sot na parashkruajnë problemin (shantazhin) që jemi të limituar në kundërshtim të neoliberalizmit, duke e zvarritur problemin e zhvatjes kapitaliste drejt reformizmit, ne duhet të punojmë për një problem tjetër: atë të një organizimi jo-kapitalist të shoqërisë.

VIII

Konfigurimi i caktuar i luftës politike, i raportit të forcave, nuk duhet thirrur në ndihmë për të cilësuar që nuk është koha e duhur për politika anti-kapitaliste. Është një praktikë prozaike që Althusseri të paraqitet si skeptik i asaj që ndodhi në Majin e 68-ës. Kjo praktikë rrjedh sidomos në keq-leximin anglofon i cili e paraqet Althusserin si strukturalist,duke e tejshikuar raportin ambivalent të Athusserit me strukturalizëm, ose nëse preferoni anasjelltas, e redukton strukturalizmin në rigjiditet, pikërisht në ato kombinatorika të zbrazëta për të cilat Althusseri kritikon Levi-Strauss-in. Njëkohësisht ky keq-lexim amplifikohet nga fakti se PCF-ja, anëtar i sëcilës ishte Althusseri, ishte skeptike në rastin më të mirë, mbi ngjarjet e Majit. Por letra e tij drejtuar Maria Antonietta Macchiocci-t dhe teksti i tij mbi artikullin e Michel Verret, përpos tërë veprës së tij, dëshmojnë që Althusseri e kundërshtoi qasjen dominante të PCF-së. Ajo që ai bën, në fakt, është theksimi i primacisë së grevës së punëtorëve mbi lëvizjen e studentëve gjatë atyre ngjarjeve.

Së këndejmi, duke qenë që për Althusserin filozofia është e kushtëzuar nga lufta klasore, dhe për më tepër duke qenë që kauzaliteti struktural është i pashkëputshëm me tentimet drejt një teorie materialiste të ideologjisë, si rrjedhojë i pashkëputshëm me çështje të strategjisë, jemi të mandatuar të nxjerrim, në formë tezash, regjistrin politik të kauzalitetit struktural:

  1. 1. Kauzaliteti struktural nuk e ngulfat agjencinë, por e bën të pamundur që kjo e fundit të konceptohet nën figurën teologjike të mesianizmit ose homologut të tij sekular, voluntarizmit.
  2. 2. Duke ndjekur Badiou-në, duhet të themi që “Tejpërcaktimi e vendosë të mundshmen në agjendë.” Tejpërcaktimi nuk është pra tepria e strukturës në sensin determinist të fjalës. Përkundrazi, Tejpërcaktimi i takon sferës së Luftës Politike Klasore.
  3.  3. “Struktura nuk është asgjë jashtë efekteve të saj” është formulimi epistemologjik i kundërshtimit të ekonomizmit e voluntarizmit.
  4. 4. Dy revizionet më të dëmshme, ekonomizmi dhe reformizmi, të variantit Stalinist apo social-demokrat, bartësit kryesorë të gradualizmit politik, vuajnë nga, dhe janë pasojë e mungesës së një konceptimi materialist të ideologjisë.
  5. 5. Kauzaliteti struktural, duke u shkëputur nga konceptimi rigjid i metafores topografike e suspendon gradualizmin e pjekjes së kushteve, pa rënë në idenë e ndonjë subjekti të historisë. Mes këtyre të dyjave shtrihet elaborimi i çështjeve të strategjisë. Në këtë sens, kauzaliteti struktural i jep fund çfarëdo konceptimi instrumentalist të ideologjisë.

 

IX                                      

Termi voluntarizëm në vijimësinë e këtij ushtrimi, besoj që e keni të qartë, i referohet mekanizmit konceptual të majtizmit spekulativ. Ky mekanizëm zakonisht kulmon në operacionin e importimit të koncepteve e strategjive nga një sekuencë e caktuar politike, dhe aplikimit të tyre në një tjetër. Pra, nuk duhet harruar rëndësia e përditësimit të koncepteve e strategjive ekzistuese dhe e prodhimit të atyre të rejave. Por kjo assesi nuk nënkupton pamundësinë e një organizimi anti-kapitalist sot. Në këto kohë të reaksionit politik global, është imperativ politik që ta problematizojmë këtë çështje dhe të mos heqim dorë nga anti-kapitalizmi. Pikërisht, siç shprehet Negri në lidhje me Machiavelli’s Solitude: “është çështje e të menduarit të së resë në mungesën e kushteve të saj”.[xi]

Atë që Badiou e thotë për raportin shkencë-ideologji, me një lëvizje të vogël mund ta adaptojmë ashtu që të vlejë mbi mundësinë e politikës (anti-kapitaliste): kushtet që mundësojnë transformimin radikal të modës së prodhimit, domethënë lëvizjen drejt një formacioni shoqëror jo-kapitalist, njihen si të tilla, në qartësinë e tyre, vetëm në retrospekt.

Më tutje, nuk duhet harruar një gjë. Në materializmin aleator, ku Althusseri tenton t’i japë një kornizë ontologjike materializmit, ka një regjistër politk. Ky regjistër mban emrin e natyrës aleatore të politikave emancipuese. Dhe kjo duhet të shërbejë si inkurajim për ne, dhe jo silimit.

Është pikërisht kjo ajo që politika në interioritet dhe politika është e rrallë synojnë: të mundshmen jashta majtizmit spekulativ.

X

Revolucioni Bolshevik ishte ngjarje e papritur, në një sens, ashtu që ofroi mundësinë për ta shpjeguar atë në terma mesianik e teologjik. Siç e dijmë, shumica e mendimtarëve relevant e prisnin shpërthimin e revolucionit në vendet me kapitalizëm më të zhvilluar, kjo në vete një shenjë e ekonomizmit dominues. Nëpërmjet teorisë së Leninit, teorisë së “hallkës më të dobët në zingjirin e vendeve imperialiste”, dhe më vonë nëpërmjet përdorimit të nocionit të tejpërcaktimit (overdetermination) nga Althusseri, revolucionit të 1917-ës i’u dha shpjegimi i duhur.

Pse po e përmend këtë? Jo për të tërhequr ndonjë paralele e as për ta thirrur si ndonjë model për praktika anti-kapitaliste sot, duke qenë që çështjet e organizimit anti-kapitalist ndryshojnë bashkë me ndryshimin e dinamikave të kapitalizmit e të luftës klasore. Po e përmend për të ritheksuar që historia është pronë e kthesave jo-lineare dhe të paparashikueshme. Akumulimi i kontradiktave në koniunkturën socio-ekonomike në Kosovë, mund të paraqesë terren fertil për tentime drejt organizimeve anti-kapitaliste.

Çifti lëvizje masive jashta- parlamentare- Vetëvendosje do të jetë politikisht operativ vetëm në kushtin që arrin ta evitojë ndërmjetësimin, ose mund të themi, nëse arrinë ta krijojë një raport ndërmjetësimi, që i shmanget territoreve të okupuara nga reprezentimi. Në premisa të tilla, mund ta skicojmë një të ardhme egalitariane dhe asnjëherë në premisa të parlamentarizmit, pedagogjisë borgjeze e ligjërimit të de-politizuar e epistemologjikisht bosh të “shoqërisë civile”. Kjo e fundit nuk mund të zhvillohet përtej “vetëdijes së të drejtave të njeriut” dhe është komplet reaksionare shikuar nga këndi i projekteve emancipatore.

Në fund, ata që do të reagojnë ndaj këtij teksti me arbitraritet të anti-marksizmit histerik, duke e asociuar atë me një nga burokracitë e shekullit të kaluar, ose me ndonjë narrativë të madhe teleologjike, më duhet që avant la lettre, t’i konfrontoj me Louis Althusser një herë të fundit:

Unë besoj që teoria Marksiste është “finite,” e limituar: që është e limituar në analizën e modës kapitaliste të prodhimit, dhe tendencës së saj kontradiktore, që hapë mundësinë e një kalimi drejt zhdukjes së kapitalizmit dhe zëvendësimit të saj nga “diçka tjetër” që shfaqet tashmë në mënyrë implicite në shoqërinë kapitaliste. Unë besoj që teoria Marksiste është tërësisht e kundërta e një filozofie të historisë që “qarkon” tërë të ardhmen e njerëzimit, dhe si rrjedhim do të ishte e aftë ta definojë “fundin”: komunizmin, në një mënyrë pozitive. Teoria Marksiste (nëse e anashkalojmë tundimin e filozofisë së historisë ndaj së cilës Marksi vetë ndonjëherë u dorëzua, dhe e cila dominoi në mënyrë shkatërruese Internacionalen e Dytë dhe periudhën Staliniste) është e gdhendur përbrenda dhe e limituar në fazën ekzistuese: atë të eksploatimit kapitalist. E tëra që mund të thotë për të ardhmen është zgjatimi i fragmentuar dhe negativ i tendencës së tashme, tendencës drejt komunizmit, e dukshme në një sërë fenomenesh të shoqërisë kapitaliste… Këto janë vetëm indikacione të konkluduara nga tendenca ekzistuese, e cila si çdo tendencë te Marksi, është e kundërvepruar dhe mund të mos arrihet, në qoftë se lufta politike nuk e bën reale. Por ky realitet nuk mund të parashikohet në formën e vet pozitive: është vetëm në kursin e përpjekjes që format e mundshme dalin në shesh, zbulohen, dhe bëhen reale.”[xii]

 

 

 

 

[i] Nicos Poulantzas, Political Power and Social Classes, trans. Timothy O’Hagan(Verso 1973), p.133

 

[ii] Jacques Lacan, The Ethics of Psychoanalysis 1959- 60, ed. J. A. Miller (New York: Norton, 1992), p.182-183

 

[iii] Louis Althusser, Essays in Self-Criticism, trans. Grahame Lock(NLB Humanities Press 1976), p.106

 

[iv] Alain Badiou,The Adventure of French Philosophy, trans. Bruno Bosteels (Verso 2012), p. 147

 

[v] ibid, p.149

 

[vi]Althusser, Louis and Smith, Jason E. (2014) "On Genesis," Décalages: Vol. 1: Iss. 2, page 2

 

[vii]Alain Badiou, The Communist Hypothesis, trans. David Macey and Steve Corcoran (Verso 2010), p.

 

[viii]Nicos Poulantzas, State, Power, Socialism, trans. Patrick Camiller (London: New Left Books, 1978),    p.153.

 

[ix]Deleuze and Guattari, A Thousand Plateaus: Capitalism and Schizofrenia, trans. by Brian Massumi (London: Athlone Press, 1988), p.76

 

[x]https://www.viewpointmag.com/2017/12/18/state-social-movements-party-interview-nicos-poulantzas-1979/

 

[xi]Negri ‘Notes on the Evolution of the Thought of the Later Althusser’, in Callari and Ruccio (eds), p. 54.

 

[xii]https://www.viewpointmag.com/2017/12/14/marxism-finite-theory-1978/