Intervista
Çdo grua është grua punëtore

Çdo grua është grua punëtore

Silvia Federici - 23 dhjetor 2018 - 15:46

Në vitin 1972, feministë nga Italia, Anglia dhe Shtetet e Bashkuara u mblodhën në Padova të Italisë për një konferencë dy-ditore. Të lidhur me të majtën jashtë-parlamentare, luftërat anti-koloniale dhe alternativa ndaj partisë komuniste, këta aktivistë kompozuan një deklaratë për veprim, “Deklarata e Kolektivit Feminist Ndërkombëtar". Deklarata hedh poshtë çdo ndarje midis amvisërisë pa pagesë dhe punës me pagesë në fabrikë, duke e shqiptuar amvisërinë si një terren kritik për luftën klasore kundër kapitalizmit.

Silvia Federici, një italiane që jetonte në New York morri pjesë në konferencë dhe kur u kthye atje formoi New York Wages for Housework Committee (Komiteti për Paga  për Amvisëri në New York). Në vitet që pasuan, ky komision u formua edhe në disa shtete tjera të SHBA-ve. Në secilin qytet, këto grupe u organizuan në mënyrë autonome, ndaras nga burrat punëtorë me pagesë. Siç e thonë këta nga “Paga për Amvisëri” (1974) "Autonomia nga burrat është autonomi nga kapitali që shfrytëzon pushtetin e burrit për të na disiplinuar ne.

Në New York, Komiteti për Paga për Amvisëri përbëhej nga jo më shumë se njëzet gra, të cilat mbanin lidhje të ngushtë me Komitetin Italian të Trivento-s dhe me kolektivin Power to Woman në Londër. Siç e kujton Federici, kishte qarkullim të lartë viteve të para, qëkur anëtarët e diskutonin natyrën paradoksale të kërkesës për pagë: a ishte ky kompensim për amvisëri, dhe nëse po, ndonjë reformizëm që tutje e përfshinte punën e grave në sistemin kapitalist - apo kërkesa për pagë ishte një subversion i amvisërisë, që zhvendosë identitetet dhe rolet shoqërore të gruas?

Këto ishin pyetje qendrore në debatet që lidheshin me amvisërinë përgjatë viteve 1960 deri në vitet 1980. Megjithëse kishte kohë që feministët marksist dhe socialist kishin teorizuar në lidhje me amvisërinë, këto debate të reja u përqendruan më shumë në ekonominë politikë të amvisërisë së grave, në harkun më të gjerë të zhvillimit kapitalist. Në këtë kuadër, riprodhimi shoqëror shënon punën e papaguar të pastrimit, gatimit, rritjes së fëmijëve, por edhe pritshmërinë e kujdesit të feminizuar, rehatisë dhe seksit që e bënë punën e paguar të burrit në fabrikë, të mundshme.

Për më shumë se katër dekada tani, bursa e Federicit, dhe aktivizmi kanë qenë qendrorë për këtë punë. Shkrimi i saj ofron një shpjegim themelor të kërkesës për pagë si një veprim revolucionar. Pamfleti i saj revolucionar, Wages Against Housework(1975), hapet me një kundërshtim provokues: "Ata thonë se është dashuria. Ne themi se është punë e pa paguar." Në këtë dokument, dhe në të tjera, Federici argumenton se kërkesa për një pagë përbën një lidhje kritike politike për organizimin e grave rreth një gjendje të përbashkët të punës së tjetërsuar. Kërkesa për pagë është e pamundur për kapitalizmin, dhe kjo është pika; suksesi do të sillte një rikonfigurim të madh të shpërndarjes së pasurisë shoqërore.

Wages Against Housework së fundi është ribotuar nga AK Press si pjesë e koleksionit Wages for Housework: The New York Committee 1972-1977: Hisotria, teoria, dokumente, të edituara nga Federici dhe Arlen Austin. Ky koleksion përfshin një numër të pamfleteve, fjalimeve, gazetave, fotografive, këngëve dhe mbulimeve mediatike vështirë të gjindshme ose të papublikuara më parë. Megjithëse koleksioni përqendrohet në New York, ai gjithashtu përfshinë materiale nga Los Angeles, Italia, Gjermania dhe Londra. Tekstet shpesh refuzojnë premtimin utopik se teknologjia do e reduktoj kohën e kaluar në amvisëri, duke e liruar kohën për aktivitete të tjera. Siç argumentojnë Federici dhe Nicole Cox tek Counter-planning from the Kitchen (1975), rritja e produktivitetit, mundësuar nga teknologjitë e reja nuk e ndryshon domosdoshmërish natyrën e izoluar të amvisërisë, ose format familjare, normative të prodhuara prej tij.

Në vend të përqendrimit në risitë që i bëjnë punët e amvisërisë të duken ndryshe, biseda në vijim i konsideron teknologjitë dhe teknikat e luftës të zhvilluara përmes organizimit feminist rreth punës së riprodhuar.

Jill Richards: Përse kolektivi juaj vendosi të organizohej ndaras nga grupet tjera të aktivistëve që po bënin punë të ngjashme rreth drejtësisë së punës

Silvia Federici: Lëvizja e grave si një e tërë ishte autonome sepse ishte e qartë se shqetësimet tona nuk ishin të rëndësishme për të majtën e dominuar nga meshkujt. Në vitin 1969 gratë po i braktisnin organizatat e majta, si Students for a Democratic Society (SDS), sepse çdo herë që gratë kërkonin një diskutim për shtypjen e tyre ato u fishkëllyen dhe u heshtën. Ishte e rëndësishme që të gjitha grupet e grave të organizoheshin veçmas nga burrat, ne kurrë nuk do të ishim në gjendje të zhvillonim një kuptim të formave specifike të shtypjes që gratë i vuajnë në shoqëritë tona, nëse do të kishim mbetur të përziera në organizata të  ndryshme.

Duke u organizuar në mënyrë autonome, krijuam hapësira ku gratë do të mund të flasin, ta dëgjojnë njëra tjetrën, ta vlerësonin përvojën e njëra tjetrës dhe ta kuptonin se ajo që kishim për të thënë ishte e rëndësishme. Autonomia e bëri të mundshme për ne të gjejmë zërat tonë. Duhet të shtoj se asnjë organizatë feministe nuk u preokupua vetëm me çështjen e drejtësisë së punës.

JR: A mund të na flisni më shumë se si Wages for Housework gjeti rrugën te një vend i angazhimit të thellë ndërracial, shumë më herët sesa që intersektionalizmi të jetë diçka për të cilën njerëzit flasin, dhe në një kohë ku aktivizmi i gruas ishte kryesisht i ndarë përgjatë linjave racore?

SF: Politika e Wages for Housework u formësua nga gratë që kishin një kuptim për kapitalizmin, imperializmin dhe luftën anti-koloniale. Kështu, ne nuk mund të pranonim se çlirimi i grave mund jetë një luftë për "barazi me burrin" ose që mund të kufizohej në pagë të barabartë për punë të barabartë. Ne pamë se në të njëjtën mënyrë si racializimi i burrave dhe grave zezake kishte shërbyer për të justifikuar skllavërinë, kështu edhe diskriminimi gjinor kishte shërbyer për t'i shfrytëzuar gratë si punëtorë të papaguar në amvisëri. Kjo është arsyeja se pse ne mbështetëm luftën e nënave për përkujdesje shtetërore, që u udhëhoq nga gratë zezake. - jo për shkak se gratë zezake ishin shumica e grave që jetonin në përkujdesje, që nuk ishte rasti, por për shkak se gratë zezake ishin më të gatshmet të luftonin për të drejtat e tyre. Ishin ato që kishin dalë në rrugë duke thënë: Përkujdesja shtetërore nuk është bamirësi. Çdo grua është grua punëtore. Ato po thoshin, sikur ne, që rritja e një fëmije është punë e domosdoshme shoqërore. Ato po thoshin: mos na thoni se jemi parazitë. Mos na thoni se jemi të varura nga shteti. Kur shtetit i duhen ushtarë, kthehet nga fëmijët tanë. Kur i duhen njerëz për fabrika, kthehen nga fëmijët tanë.

Kështu ata e kuptuan se pagat për punët në shtëpi do t'u jepnin grave më shumë pushtet: në një periudhë afatshkurtre duke pasur më shumë para, duke pasur më shumë kontroll mbi jetën e tyre, duke mos qenë të detyruar të varen nga një njeri, ose të varen nga çfarëdolloj pune që del për shkak të dëshpërimit për pak para të tyre; dhe kështu në një periudhë afatgjate do të refuzonin të vazhdojnë t'i japin klasës kapitaliste një sasi të madhe të punës së papaguar, siç kanë bërë breza të grave. Dhe refuzimi për të vazhduar injorimin e shtëpisë si një lloj fabrike, dhe se punët e amvisërisë janë punë që bëjnë çdo lloj pune tjetër të mundshme, ngase prodhojnë punëtorin.

Kjo nuk është menduar kurrë të jetë një recetë për gratë për të mos punuar jashtë shtëpisë. Kjo më shumë i binte që kur ne dalim nga shtëpia, do të ishim në gjendje ta bënim atë me më shumë pushtet dhe jo thjeshtë nga dëshpërimi, jo për shkak se do të duhej të pranonim çdo punë që na vinte, vetëm sa të kishim një autonomi ekonomike.

JR: A mund të komentoni mbi marrëdhënien më të gjerë midis lëvizjeve feministe kombëtare dhe atyre ndërkombëtare, veçanërisht në drejtim të organizimit të punës?

SF: Kapitali është ndërkombëtar, kështu që edhe aktivizmi kundër kapitalizmit duhet të jetë ndërkombëtar. Kjo ishte diçka që ne e kuptuam kur e formuam Kolektivin Ndërkombëtar Feminist në Padova, në verën e 1972.

Organizimi ndërkombëtar na lejoi të zhvillonim një kritikë më të fortë ndaj kapitalizmit, shumë më të fortë se që do të mund ta kishim nga perspektiva kombëtare. Në baza ditore, kjo do të thoshte se organizata jonë u përqendrua në atë mund të bënim në New York dhe në Shtete të Bashkuara më gjerësisht, por ne gjithashtu u përpoqëm rregullisht të kemi takime ndërkombëtare ku do të mund të shkëmbenim dokumente dhe analiza, në mënyrë që ne të gjithë ta kemi një pikëpamje më të gjerë për luftërat dhe betejat në të cilat përfshihemi. 

Edhe sot, ne shohim nevojën për një organizim ndërkombëtarë, siç po ndodhë tani me çështjen e kundërshtisë së dhunës ndaj grave. Dhuna nuk është uniforme; ajo prek disa gra më shumë sesa tjerat. Është e qartë se dhuna më shumë prek gratë zezake sesa gratë e bardha, sidomos në Shtetet e Bashkuara. Gjithashtu, ajo më shumë i prekë gratë në Globin Jugor sesa në atë Verior. E megjithatë, ne si gra, të gjitha jemi rritur duke u mësuar se ne nuk mund të dalim gjatë natës, që ne duhet të jemi të kujdesshme se ku po shkojmë, kur, si vishemi sepse shumë meshkuj mund të provokohen e të na ngacmojnë seksualisht. Nga fëmijëria, gratë e gjeneratës sime janë përgatitur për faktin se dhuna do të jetë një element në jetën e tyre, që meshkujt në rrugë do të bënin komente poshtëruese ose kërcënuese për trupat tanë, që baballarët dhe burrat tanë do të mund të na rrahin dhe se kjo do të tolerohej.

Pika kyçe, kthyese në organizimin feminist ishte Gjykata Ndërkombëtare për Krimet kundër Grave që u mbajt në Bruksel në mars të 1976. Organizuar nga feministë, gjykata foli për të gjitha format e dhunës, jo vetëm për dhunën individuale apo familjare, por poashtu edhe për dhunën e lidhur me luftën dhe politikat institucionale. Megjithatë, një kufizim i lëvizjes në Shtetet e Bashkuara ishte përqendrimi në kërkimin e dënimeve më të mëdha për abuzuesit dhe që shpesh bashkëpunoi me policinë. Ky ishte një gabim. Siç e kanë bërë të qartë organizatat e grave zezake, dënimet më të ashpra përfundojnë duke kriminalizuar burrat e komuniteteve tashmë të viktimizuara. Sot thirrja - më së shumti e promovuar nga feministët zezake - është për drejtësi restauruese dhe llogaridhënie komunitare.

Analiza jonë për dhunën kundër grave varet nga shikimi i punës së amvisërisë si një formë e prodhimit kapitalist, dhe analizimi i rolit të pagave në ndërtimin e gjithë organizatës familjare. Ne argumentuam që dhuna është gjithmonë latente në familje për shkak se përmes pagës shteti delegon te burri pushtetin për të mbikëqyrur dhe kontrolluan punën e gruas dhe pushtetin për të penalizuar atë, në rast se ajo nuk e kryen punën. Unë do ta përshkruaja atë si një rregull të tërthortë: shteti ndërmjetëson kontrollin mbi gratë përmes burrit dhe pagës së tij. Nuk është për asgjë që në vitet 1970, gratë në përkujdesje shtetërore i referoheshin  shtetit si "Burri"!

Kjo shpjegon pse dhuna në familje është toleruar për aq kohë të gjatë dhe rrallë është trajtuar nga shteti si krim. Ne filluam ta shihnim përdhunimin si një formë të disiplinës së brendshme familjare. Si një mënyrë për ta rregulluar kohën dhe hapësirën e grave: Ju nuk duhet të jeni jashtë natën, dhe vetëm, pa burrin tuaj, ju duhet të jeni me fëmijët tuaj, në shtëpi, duke bërë punët e shtëpisë, duke u përgatitur për ditën tjetër, etj. Nëse jeni jashtë, atëherë përgatituni, ju e dini se kërcënimi me përdhunim është një disiplinë e pashprehur për kohën dhe hapësirën e grave.

Ne gjithashtu nuk duhet të harrojmë se dhuna ndaj grave është e lidhur me abuzimin e fëmijëve, popullsinë tjetër që i nënshtrohet dhunës e që nuk njihet si e tillë. Fëmijët mund të rrihen për shkak se, sikur me gratë, shteti pranon se kjo është një mënyrë e nevojshme për disiplinimin e tyre, për t'i përgatitur ata për format e ardhshme të shfrytëzimit. Dhe dhuna ndaj grave është e vazhdueshme me dhunën ndaj zezakëve, grave dhe burrave, edhe pse nga skllavëria deri tani kjo ka marrë forma shumë më brutale, shkatërruese. Dhuna është gjithmonë e nevojshme për t'i detyruar njerëzit të pranojnë një vend vartësi në shoqëri, për të  imponuar forma intensive të shfrytëzimit.

JR: Cilat aspekte të Platformës së Pagës për Amvisëri janë keqkuptuar më së shumti në atë kohë?

SF: Lëvizja feministe ishte më shumë e shqetësuar me përmirësimin e kushteve për gratë, por jo në të njëjtën kohë edhe për transformimin e shoqërisë nga kapitalizmi. Ne menduam se është e pamundur ta bëjmë të parën, pa e bërë këtë të fundit.

Pagat për amvisëri ishin keqkuptuar sikur të thoshim: "Na jepni para që ne të mund të qëndrojmë në shtëpi, duke bërë të njëjtën punë shtëpiake". Ne në të vërtetë i kemi parë pagat për amvisëri si një strategji refuzimi, si një strategji që na jep më shumë mundësi, më shumë pushtet për të vendosur se si ta organizojmë jetën tonë. Ne u akuzuam për "Institucionalizimin e grave në shtëpi." Por shumë gra që takuam na thoshin se tashmë ato janë të institucionalizuara në shtëpi, për shkak se, pa para të tyren, nuk mund të shkonin askund, nuk mund t'i lenin burrat e tyre edhe nëse dëshironin.

Paga për amvisëri nuk ishte qëllimi përfundimtar për ne, siç thoshin disa kritikë - që nuk është për të thënë se nuk ishte një qëllim i fuqishëm në vete. Ne besojmë se lufta për paga për amvisëri do të ishte mënyra më e shpejtë për ta detyruar shtetin për të na dhënë ditë të lira kujdesi ose shërbime të tjera mbështetëse të rëndësishme. Për fat të keq, lëvizja e grave ende nuk është në gjendje t'i marr ato! Mendoj se kjo është pjesërisht për shkak se lëvizja e ka vënë gjithë energjinë për të hyrë në hapësira të dominuara nga meshkujt, dhe nuk ka luftuar të ndryshoj kushtet e punës riprodhuese, veçanërisht në lidhje me punët e brendshme, rritjen e fëmijës, dhe format tjera të punës kujdestare. Ndërkohë, në vend të ofrimeve të më shumë shërbimeve për gratë, shteti në të vërtetë ka reduktuar qasjen edhe në shërbimet që ishin në dispozicion. Sot është më e vështirë për të fituar kujdes në moshë të shtyre,  dhe kujdes për fëmijët sesa që ishte në fund të viteve të gjashtëdhjeta.

Strategjia jonë ishte të luftojmë në terrenin në të cilin gratë janë më të forta, mbi çështjet që na prekin të gjithë, si amvisëria, seksualiteti dhe rritja e fëmijëve, si dhe puna e paguar. Kur çështja e maternitetit të paguar shkoi në Gjykatën Supreme në vitin 1976, pak feministë e mbështetën atë, sepse kishin frikë se nëse do t'u jepeshin këto "privilegje" ato kurrë nuk do të kishin të drejtë të kërkojnë barazi.

Sidoqoftë, kur në fillim të viteve 1980 masa të grave po hynin në punë me pagë, ato gjetën se "barazia" mbeti e pakapshme, sepse ato ende kishin për të bërë goxha punë të papaguar në shtëpi, kujdes për fëmijët, për të afërmit. Dhe pastaj ato do të duhej t'i luftonin betejat e tyre veç e veç, secila në vendin e saj të punës, dhe në një kohë kur e tërë organizata e punës po kthehej kokëposhtë për shkak të globalizimit. Po ndodhte shpërbërja e kompleksit industrial në Shtetet e Bashkuara, me vendet e punës që po shkonin jashtë vendit, me shërbimet e prera nga shteti - kështu që gratë po hynin në fuqi punëtore në një moment në të cilin çatia i fabrikës po binte poshtë.

JR: Në çfarë mënyrë u ndihmua ose pengua aktivizmi juaj nga teknologjia e kohës?

SF: Është e vështirë ta thuash. Por nuk mendoj se mungesa e kompjuterëve dhe internetit ishte një problem. I binte që më shumë kalonim kohë duke folur me gratë në rrugë, në dhoma lavamanësh, në vende të tjera ku gratë po mblidheshin. Mendoj se kjo ishte shumë e rëndësishme, takime ballë për ballë; kjo ndihmoi në krijimin e komunikimit më të mirë sesa që është vënë tani në dispozicion përmes takimeve të internetit. Në përgjithësi mendoj se interneti konsumon shumë kohën tonë, por jo domosdoshmërish në mënyra politikisht më produktive. Ne jemi të zhytur në më shumë informacione sesa që mund t'i trajtojmë, kemi kërkesa konstante ndaj të cilave nuk mund të përgjigjemi, ose që na forcojnë të jemi tejet sipërfaqësor në përgjigjet tona. Përveç kësaj, unë kam akoma letra që kam shkëmbyer me gra nga Anglia, Italia dhe Kanada, dhe disa janë sikur artikuj në mënyrat se si analizojnë situatën politike në ato lokalitete - shumë mendime janë shkruar në ato letra. Nuk ka diçka të tillë sot. Duke thënë këtë, nuk dyshoj se interneti dhe kompjuterët po hapin mundësi të reja.

Përktheu: Glauk Tahiri